Khoảng cách từ Mipec Tố Hữu đến các cực hút việc làm lớn nhất nội đô – đo bằng phút, không phải kilômét
Bảy giờ bốn mươi một buổi sáng thứ Ba, vỉa hè trước số 54 Tố Hữu còn hơi nước đọng lại sau cơn mưa đêm. Một người đàn ông mặc sơ mi trắng dừng lại bên lối ra, tay cầm cốc cà phê còn nóng, mắt nhìn ra mặt đường. Bên làn ngoài cùng, dòng xe máy và ô tô đang nhích từng đoạn ngắn về phía nút giao Lương Thế Vinh. Nhưng ở làn trong, một chiếc BRT màu xanh lướt qua gần như không vướng víu, bỏ lại sau lưng cả hàng dài đèn phanh đỏ. Anh nhìn theo nó vài giây, rồi quyết định không lấy xe ra khỏi hầm. Hôm nay anh sẽ đến chỗ làm bằng tuyến buýt nhanh.
Khoảnh khắc rất nhỏ ấy gói gọn một sự thật mà bất kỳ ai từng sống ở Hà Nội đều hiểu: con số trên bản đồ và con số trên đồng hồ không phải là một. Khoảng cách tính bằng kilômét là thứ cố định, in sẵn, không thay đổi dù trời mưa hay nắng, sáu giờ sáng hay năm giờ chiều. Còn khoảng cách tính bằng phút mới là thứ con người thật sự sống cùng mỗi ngày – co giãn theo giờ giấc, theo hạ tầng, theo cả cách người ta chọn phương tiện. Một nơi cách chỗ làm năm cây số có thể mất mười lăm phút lúc thông thoáng và bốn mươi phút lúc cao điểm. Chính cái khoảng dao động đó, chứ không phải con số tĩnh trên bản đồ, mới định nghĩa chất lượng một ngày đi làm.
Vì sao nên quên kilômét đi
Trong quy hoạch đô thị có một công cụ tên là bản đồ đẳng thời – các đường đồng mức nối những điểm có cùng thời gian di chuyển đến một đích đến. Thay vì vẽ vòng tròn bán kính ba cây số, năm cây số quanh một địa điểm, người ta vẽ các vùng “mười lăm phút”, “ba mươi phút”, “bốn lăm phút”. Khi đó bản đồ méo đi một cách thú vị: nơi nằm trên trục đường thông thoáng được kéo gần lại, còn nơi tuy gần về đường chim bay nhưng kẹt cứng thì bị đẩy ra xa. Người làm bất động sản giàu kinh nghiệm đọc vị trí theo cách này, không đọc theo thước kẻ.
Đặt Mipec Tố Hữu vào tấm bản đồ đẳng thời ấy, câu chuyện trở nên rõ ràng hơn nhiều so với việc liệt kê “cách trung tâm bao nhiêu cây”. Dự án nằm ngay ngã giao Tố Hữu – Lương Thế Vinh, điểm tiếp nối của trục Tố Hữu – Lê Văn Lương, một trong những nan hoa hướng tâm chính nối khu Tây Nam vào lòng thành phố. Cạnh đó vài trăm mét là nút lên xuống Vành đai 3 trên cao ở Khuất Duy Tiến, đường trên cao đóng vai trò như một máy nén thời gian: nó tách dòng xe đường dài ra khỏi mặt đất, cho phép vượt qua quãng đường mà nếu đi đường bằng sẽ tốn gấp đôi. Vị trí này, nói cho đúng, không nằm ở trung tâm. Nó nằm ở chỗ giao nhau của những đường dẫn vào trung tâm – và trong một thành phố mà các cực việc làm đang dịch chuyển, đó là một sự khác biệt đáng kể.
Nơi công việc thật sự nằm, đã không còn ở chỗ cũ
Hà Nội của hai mươi năm trước có một trung tâm việc làm rất gọn: khu phố cũ Hoàn Kiếm với các trụ sở ngân hàng quanh Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, cùng khu cơ quan bộ ngành ở Ba Đình. Ai đi làm cũng hướng về cái lõi ấy. Nhưng trọng tâm tuyển dụng của thành phố đã âm thầm trôi về phía Tây trong một thập kỷ qua. Cụm tháp văn phòng dọc Phạm Hùng – Trần Duy Hưng, Keangnam Landmark, các tòa nhà ở Trung Hòa – Nhân Chính, khu Mỹ Đình với trung tâm hội nghị và hàng loạt cao ốc cho thuê – đó mới là nơi phần lớn nhân sự văn phòng thế hệ mới đặt chân đến mỗi sáng. Trục Tố Hữu – Lê Văn Lương không dẫn người ta ra khỏi công việc; nó dẫn thẳng vào vành đai việc làm đang phình ra ở phía Tây.
Hãy theo chân vài người để thấy cùng một địa chỉ mở ra những hành trình rất khác nhau.
Người làm trong ngành công nghệ, văn phòng ở một tòa tháp khu Cầu Giấy gần Keangnam, có lẽ là người được vị trí này ưu ái nhất. Quãng đường chỉ vào khoảng bốn đến năm cây số. Đi men Lê Văn Lương rẽ qua Hoàng Đạo Thúy, hoặc lên Vành đai 3 trên cao xuống Phạm Hùng, lúc vắng chừng mười lăm phút là tới bàn làm việc. Vào giờ cao điểm, khi Lê Văn Lương đông đặc, con số ấy nở ra thành hai lăm đến ba mươi phút. Cái hay nằm ở chỗ: kể cả lúc tệ nhất, đây vẫn là một quãng đi làm trong ngưỡng chịu đựng được, và phần lớn thời gian nó dễ chịu hơn thế nhiều.
Người làm ở Mỹ Đình, quanh khu Phạm Hùng – Mễ Trì, có một lựa chọn sạch sẽ: lên Vành đai 3 trên cao và để đường trên cao làm phần việc nặng. Năm đến sáu cây số, lúc thông thoáng khoảng mười lăm phút, cao điểm dao động hai lăm đến ba mươi phút. Đường trên cao ở đây là yếu tố thay đổi cuộc chơi, bởi nó cho phép bỏ qua các nút đèn đỏ mặt đất vốn là thủ phạm chính ngốn thời gian buổi sáng.
Người làm ở khu Thanh Xuân, dọc Nguyễn Trãi hay quanh Royal City, ở gần đến mức gần như không cần bàn về đường trên cao. Ba đến bốn cây số, men theo Vạn Phúc rồi Khuất Duy Tiến đổ ra Nguyễn Trãi, lúc vắng mười đến mười lăm phút. Giờ cao điểm đoạn Nguyễn Trãi – Ngã Tư Sở vốn nổi tiếng đông, nên con số có thể chạm hai mươi đến hai lăm phút, nhưng quãng đường ngắn khiến cảm giác mệt mỏi cũng nhẹ hơn.
Và rồi có người vẫn làm trong lõi cũ – một nhân viên ngân hàng có trụ sở ở khu Hoàn Kiếm, hay một công chức ở Ba Đình. Đây là lúc cần thành thật. Quãng đường lên tới chín, mười cây số, đi Lê Văn Lương – Láng Hạ – Giảng Võ rồi luồn vào trung tâm. Lúc đêm muộn có thể chạy trong hai lăm phút, nhưng vào giờ đi làm buổi sáng, khi cả trục Lê Văn Lương dồn người về phía nội đô, bốn mươi đến năm mươi phút là con số thực tế phải chuẩn bị tinh thần. Với nhóm này, Mipec Tố Hữu không phải là một địa chỉ “sát chỗ làm”. Nó là một sự đánh đổi: xa hơn về phía lõi cũ để đổi lấy không gian sống rộng hơn và sự gần gũi với vành đai việc làm mới.
Những biến số bẻ cong con số phút
Điều khiến khoảng cách tính bằng phút trở nên khó đoán chính là vì nó phụ thuộc vào những thứ thay đổi trong ngày. Trục Lê Văn Lương – Tố Hữu là con dao hai lưỡi quen thuộc với người Hà Nội: rộng, thẳng, dẫn thẳng vào trung tâm, nhưng cũng vì thế mà gánh lượng xe khổng lồ giờ cao điểm, và là một trong những điểm thường xuyên ùn của khu Tây. Ai chọn sống ở đây cần nhìn thẳng vào điều đó thay vì né tránh.
Ở chiều ngược lại, có hai thứ làm dịu bài toán. Thứ nhất là Vành đai 3 trên cao ngay bên cạnh, cho phép những chuyến đi hướng Mỹ Đình, Cầu Giấy hay xa hơn nữa tách khỏi mặt đất ùn tắc. Thứ hai là làn BRT chạy dọc Tố Hữu – Lê Văn Lương, tuyến buýt nhanh nối khu Tây với Kim Mã. Với người đi làm chấp nhận phương tiện công cộng, làn riêng của BRT biến giờ cao điểm – vốn là kẻ thù của ô tô cá nhân – thành lợi thế, bởi nó chạy đều trong khi mọi thứ xung quanh đứng yên. Đó chính là khoảnh khắc người đàn ông sơ mi trắng ở đầu bài đã đọc ra.
Đây cũng là lúc cần nhắc đến những thay đổi đang đến mà chưa hiện diện. Tuyến đường kết nối từ khu vực Mỗ Lao sang đường 70 được quy hoạch sẽ thêm một lối thoát cho trục Tố Hữu vốn đang quá tải. Nhưng quy hoạch là quy hoạch; một người mua nhà tỉnh táo định giá theo những gì đang chạy được hôm nay, và xem hạ tầng tương lai như phần thưởng có thể đến, không phải lời hứa đã thành hiện thực.
Phép tính của một đời người đi làm
Khi gộp lại, sự khác biệt giữa mười lăm phút và ba mươi phút mỗi chiều nghe có vẻ nhỏ. Nhưng nhân nó với hai chiều, với hai mươi hai ngày làm việc, với mười hai tháng, con số phình thành hàng trăm giờ một năm. Đó là thời gian không hiện ra trong hợp đồng mua bán, không nằm trong bảng giá mỗi mét vuông, nhưng lại được trừ thẳng vào quỹ thời gian sống của một con người. Một địa chỉ tốt, theo nghĩa thực dụng nhất, là địa chỉ trả lại cho người ta nhiều phút nhất trong cái phép trừ âm thầm ấy.
Mipec Tố Hữu trả lại được khá nhiều phút – với điều kiện công việc của người đó nằm đúng nơi mà thành phố đang dồn việc về: vành đai phía Tây, từ Thanh Xuân qua Mỹ Đình tới Cầu Giấy. Với cùng một địa chỉ, người làm ở Keangnam có một cuộc sống đi lại nhẹ nhõm, còn người làm ở Hoàn Kiếm phải trả một cái giá thời gian thật. Đây không phải nhược điểm cần che giấu, mà là thông tin cần được đặt lên bàn để mỗi người tự cân với hoàn cảnh của chính mình.
Bởi vậy, câu hỏi đúng khi đứng trước số 54 Tố Hữu không phải “nơi này cách trung tâm bao nhiêu cây”, mà là “trung tâm của tôi nằm ở đâu, và mỗi sáng tôi sẽ mất bao nhiêu phút để đến đó”. Tấm bản đồ đẳng thời của mỗi người một khác. Người đọc được nó cho riêng mình, trước khi đọc bất kỳ bảng giá nào, mới là người ra quyết định bằng cái đầu tỉnh táo – đo bằng phút, theo đúng cách cuộc sống vẫn đo.
Bài viết mang tính phân tích và tham khảo, không phải lời khuyên đầu tư. Các con số thời gian di chuyển là ước lượng dựa trên điều kiện giao thông thông thường và có thể thay đổi theo thời điểm, thời tiết và phương tiện. Thông tin về quy mô, hạ tầng và quy hoạch có thể được điều chỉnh; quý độc giả vui lòng kiểm chứng trực tiếp với chủ đầu tư và cơ quan chức năng, đồng thời cân nhắc tình hình tài chính cá nhân cũng như tham vấn chuyên gia trước khi đưa ra bất kỳ quyết định nào.
